चितवन/भरतपुर महानगरपालिकामा ४७० जना बालबालिका विद्यालय बाहिर रहेको एक तथ्यांकले देखाएको छ । भरतपुरमा भएको समावेशी शिक्षा परियोजनाको प्रगति तथा भावी कार्यक्रम सम्बन्धी जनप्रतिनिधिहरुसँग गरिएको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा यस्तो तथ्यांक सार्वजनिक गरिएको हो । बेलायत सरकारको सहयोगमा सञ्चालित अपाङ्गता समावेशी विकास कार्यक्रमअन्तर्गत सञ्चालित समाबेशी शिक्षा परियोजनाले भरतपुर महानगरपालिकामा गरेको एक अध्ययनका आधारमा यस्तो तथ्यांक सार्वजनिक गरिएको हो ।

कुनै न कुनै कारणबाट ती बालबालिका बिद्यालय बाहिर रहेको तथ्यांकले देखाएको हो । जस मध्ये वडागत रुपमा हेर्दा सबै भन्दा बढी वडा न २८ मा ३१ जना र सबै भन्दा कम वडा न १० मा एक जना बालबालिका बिद्यालयको पहुँच भन्दा बाहिर रहेको देखिन्छ । बाँकी अन्य वडाहरुमा भने यो संख्या सरदरमा समान देखिन्छ । यो तथ्यांक ४ देखि १७ वर्ष उमेर समूहका बालबालिकाहरुमा मात्र गरिएको हो ।

सार्वजनिक तथ्यांकबारे प्रतिक्रिया दिँदै शिक्षा मन्त्रालयका पूर्वसल्लाहकार रमाकान्त सापकोटाले संविधानमा नै सबैको लागि शिक्षा भनिएकोले जुनसुकै कारणले विद्यालय नगएको भए पनि विद्यालय लैजाने दायित्व राज्यको हुनुपर्ने बताउनुभयो  । भरतपुर महानगरका प्रत्येक वडामा शिक्षाको लागि बजेट छुट्याएर मात्र हुँदैन । बजेटको परिणाम देखिनुप¥यो । कुन तहको सरकारले पूरा गर्ने हो जसरी पनि बालबालिका विद्यालय जाने वातावरण तयार गर्नुपर्छ । ’ ती बालबालिका घरबारविहीन र खान लाउन नपुग्ने नै भए पनि उचित व्यवस्था गरेर सरकारले विद्यालय जाने वातावरण तयार गर्नुपर्छ । , ‘विसं २०८५ पछि विद्यालय तहको शिक्षा पूरा गरेपछि मात्र नागरिकता दिने भन्ने योजना बनाएकोले ती बालबालिकालाई भविष्यमा अनागरिक बन्ने अवस्था सिर्जना हुनु हुँदैन ।’

स्वयं महानगरका कर्मचारीलाई पनि शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा भएका कामकारबाहीबारे चित्त बुझ्न सकेको छैन । भरतपुर महानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नरेन्द्रकुमार रानाले शिक्षा र स्वास्थ्यमा भएको चरम लापरबाहीको अन्त्य हुन जरुरी रहेको बताए । शिक्षा र स्वास्थमा चरम लापरबाही छ, यसको अन्त्य तपाईं हामी बाटै गर्न जरुरी छ रानाले भनुभयो । साथै भरतपुर महानगरले अपांगता भएकाहरुलाई स्वरोजगार बनाउने गरी प्रक्रिया अगाडि बढाइरहेको पनि प्रष्ट पार्नुभयो ।

भरतपुर महानगरपालिकाका नगर शिक्षा अधिकारी महेन्द्र प्रसाद पौडेलले शिक्षाको लागि प्रत्येक वडाबाट कुल बजेटको दश प्रतिशत अर्थात २५ लाख रुपैयाँँ छुट्टाइएको जानकारी दिनुभयो । उहाँले केही वडाहरुले अझ बढी झण्डै ३२ लाख सम्म पनि बजेट छुट्टाउने गरेको पाइएको पनि बताउनुभयो । तर, वडाले छुट्याएको बजेट अनुसारको काम भने हुन सकेको छैन ।

समावेशी शिक्षा परियोजनाको उद्देश्य सबै बालबालिकाको सिकाइमा समान अधिकार र अवसरको प्रत्याभूति गर्नु हो । परियोजनाले ४ देखि १७ वर्ष उमेर समूहका अपांगता भएका तथा कार्यगत सिमितता भएका विद्यालय भित्र र बाहिर रहेका बालबालिकाहरुलाई लक्षित वर्गको रुपमा राख्दै आएको छ । परियोजनाको कार्यक्षेत्र भरतपुर महानगरपालिका र कालिका नगरपालिका रहेको छ ।
भरतपुर महानगरपालिकामा ८७ वटा स्कुल र कालिका नगरपालिकामा ३५ वटा स्कुलमा परियोजना लागू भएको छ ।

कार्यक्रममा अपांगता भएका ब्यक्तिहरुको हक, अधिकार, शिक्षा र स्वास्थ्य, अवसर र चुनौती, र सेवा सुविधाको बारेमा विभिन्न कार्यपत्रहरु प्रस्तुत गरिएको छ । शिक्षासम्बन्धी राष्ट्रिय नीतिहरुको बारेमा ह्यान्डिक्याप इन्टरनेशनलका परियोजना ब्यबस्थापक सुशील बाबु खनालले प्रकाश पारेका छन् । साथै उहाँले भरतपुर महानगरपालिका र कालिका नगरपालिकामा लागू भएको समाबेशी शिक्षा परियोजनाले अहिलेसम्म सम्पन्न गरेका विभिन्न क्रियाकलापहरुको बारेमा पनि प्रस्तुतिकरण गर्नुभयो  थियो ।

कार्यक्रमको अध्यक्षता गरेका भरतपुर महानगरका उपप्रमुख चित्रसेन अधिकारीले परियोजनाले देखाएको बाटोमा हामी सबै लाग्न जरुरी रहेको बताए । उनले अपांग बालबालिका रहित महानगर निर्माण गर्न आफूले जस्तोसुकै काम गर्न पछि नपर्ने पनि जीकिर गर्नुभएको । उपप्रमुख अधिकारीले महानगर शैक्षिक क्षेत्रमा अगाडि बढिरहेको समेत उल्लेख गर्नुभएको। समावेशी शिक्षालाई व्यापक रुपमा लागू गर्न जनप्रतिनिधिहरुको मुख्य दायित्व रहेको भन्दै उनले आजको २१ औ शताब्दीमा शिक्षाको ज्योतिबाट कोहि पनि बञ्चित हुन नपाउने तर्फ ध्यान पु¥याउन पनि आग्रह गर्नुभएको । भरतपुर महानगरपालिकामा २८ हजार बालबालिका सामुदायिक बिद्यालयमा अध्ययनरत छन भने झन्डै दस वटा सामुदायिक बिद्यालयमा समावेशी शिक्षा लागू भएको छ ।

कार्यक्रममा भरतपुर महानगरपालिका र कालिका नगरपालिकामा लागू भएको समाबेशी शिक्षा परियोजनाको अवस्था,लक्षित वर्ग,भौतिक पहुँचको अवस्था, सूचकहरुको बर्तमान अवस्था र स्कुलहरुमा परियोजनाले पारेको प्रभावको बारेमा पनि व्यापक छलफल भएको छ । यसअघि गत भदौ महिनामा समाबेशी शिक्षाका लागी पालिकास्तरीय रणनीतिक योजना निर्माण कार्यदल गठन भइसकेको छ । भरतपुर महानगरपालिका वडा न १५ का अध्यक्ष श्रीकृष्ण देवकोटाको सयोजकत्वमा सात सदस्यीय कार्यदल गठन गरिएको छ ।

परियोजनालाई ह्यान्डिक्याप इन्टरनेशनल र सेन्स इन्टरनेशनले साझेदारी सस्थाहरुको रुपमा काम गर्दै आइरहेका छन भने अटिजम केयर चितवन सोसाइटी, राष्ट्रिय बहिरा संघ नेपाल र कमिटेडले कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्दै आएका छन् । परियोजनाको अबधि तिन वर्ष जनवरी २०२२ देखि डिसेम्बर २०२४ सम्म रहेको छ ।