डेङ्गु राेग लामखुट्टेकाे टाेकाइबाट सर्ने राेग भएका कारण लामखुट्टे नियन्त्रण नै राेग लाग्न र फैलनबाट राेकिनेमा कुनै सन्देह छैन । विश्वभर डेङ्गु राेगकाे जाेखिम रहेकाे वर्तमान अवस्थामा यसबाट बच्नका लागि खाेप प्रभावकारी माध्यम हाे । हाल विकास गरिएकाे TAK-003 खोप अहिले इन्डोनेसियामा प्रयोगको लागि अनुमोदित भइसकेको छ र हालै युरोपियन मेडिसिन्स एजेन्सीबाट पनि समर्थन प्राप्त गरेको छ। अनुसन्धान अनुसार, यो खोपले अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने डेङ्गु संक्रमण विरुद्ध ३ वर्षसम्म ७०.८% प्रभावकारिता देखाएको छ। नेपालमा TAK-003 खोप उपयुक्त विकल्प बन्न सक्नेछ वा सक्दैन भन्ने कुरा निरन्तर मूल्यांकन आवश्यक छ।

नेपालमा डेङ्गुको समयमै पहिचान गर्न तथा प्रकोप फैलिन नदिन निगरानी प्रणाली र परीक्षण क्षमतालाई सुधार गर्न आवश्यक छ। साथै, स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई गम्भीर डेङ्गु रोग पहिचान तथा व्यवस्थापन गर्न तालिम दिन आवश्यकता छ। पाटन अस्पतालमा अपनाइएका कर्मचारी सहयोगका उपाय जस्ता कार्यक्रमहरू व्यापक रूपमा लागू गर्नुपर्छ।

नेपालमा डेङ्गुको वर्तमान अवस्था :

हाल नेपालमा हिउँद ऋतु भएकोले डेङ्गु संक्रमित बिरामीहरूको संख्या लगभग शून्य रहेको छ। यो मौसममा लामखुट्टे हाइबरनेसन (शीतनिद्रा) मा जाने भएकाले अधिकांश अस्पतालहरूमा डेङ्गुका बिरामी छैनन्।  जाडो अन्त्य हुँदै गइरहेको छ भने गर्मी बढ्दै छ। जाडाे माैसममा समेत लामखुट्टे लागिरहेकाे अवस्थामा गर्मी माैशम बढेसँगै आगामी दिनहरूमा संक्रमणको दर उच्च हुनसक्छ। जलवायु परिवर्तनको प्रभावले नेपालमा तापक्रम वृद्धि भइरहेको छ, जसले एडीस लामखुट्टे उच्च उचाइमा समेत बाँच्छन्। यस कारण, भविष्यका डेङ्गु प्रकोपहरू रोक्नका लागि प्रभावकारी रणनीति अवलम्बन गर्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

निष्कर्ष :

नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीले २०२२ र २०२४ का गम्भीर डेङ्गु प्रकोपहरूका समयमा ठूलो चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्यो। यी वर्षहरूमा हजारौँ संक्रमितहरू भेटिए र कैयौँको मृत्यु भएको थियो। नेपाल सरकारले “लामखुट्टे खोजौँ र नष्ट गरौँ” अभियान जस्ता पहलहरू ल्याएर डेङ्गु लगाएत लामखुट्टेकाे टाेकाइबाट हुने राेग नियन्त्रण गर्न पहल गर्या जसका प्रभावबाट राेग नियन्त्रणमा थप सहज हुनपुग्याे। तर, भविष्यमा यस्ता प्रकोपहरू दोहोरिन नदिन दीर्घकालीन समाधानहरू आवश्यक छन्।

TAK-003 जस्ता खोपहरूको प्रयोग, प्रारम्भिक पहिचानका लागि परीक्षण क्षमताको सुधार, तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई व्यापक तालिम जस्ता उपायहरू अवलम्बन गर्नुपर्छ। साथै, लामखुट्टे नियन्त्रणमा केन्द्रित निरन्तर सार्वजनिक स्वास्थ्य अभियानहरू सञ्चालन गर्नु आवश्यक छ।

यी सबै प्रयासहरूले नेपाललाई डेङ्गु प्रकोप व्यवस्थापन गर्न र यसको प्रभाव कम गर्न मद्दत गर्नेछ। सूचना स्रोत: यो लेख विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय समाचार स्रोतहरूबाट संकलित तथ्यांकका आधारमा तयार पारिएको हो। नेपालमा डेङ्गुको समस्या, वर्तमान अवस्था, रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू सम्बन्धी दैनिक समाचार तथा अनुसन्धान रिपोर्टहरूको विश्लेषण गरेर यो लेख निर्माण गरिएको हो।